kapitalizm - serwis zwolennikow wolnego rynku

Strona glowna



Chile - najbogatszy kraj
Ameryki Poludniowej

(rozmowa z Wojciechem Klewcem)

Wywiad z Wojciechem Klewcem, autorem ksiazki Proces pokazowy. Oskarzony Augusto Pinochet, na temat podejscia chilijskich wojskowych do gospodarki oraz obecnej sytuacji w tym kraju.

- Ostatnio jeszcze raz zrobilo sie glosno o generale Augusto Pinochecie. Czy general Pinochet zazna kiedys spokoju?

Wojciech Klewiec: Slusznie zauwazyl pan, ze Augusto Pinochet postacia glosna stal sie ponownie. Po raz pierwszy swiat poznal jego nazwisko w 1973 roku, gdy general dokonal zbrojnego zamachu stanu w Chile. Obalil socjalistycznego prezydenta Salvadora Allende, ktorego rzady pograzyly kraj w chaosie. General Pinochet oddal wladze w 1990 roku, a jeszcze przez kilka lat byl naczelnym dowodca sil ladowych. Kiedy przeszedl na emeryture, stal sie bezbronnym celem dla tak zwanych obroncow praw czlowieka i w ogole lewicy, ktora widzi w nim smiertelnego wroga. Teraz rozmaici idealisci staraja sie rozliczyc generalem. Najpierw, choc byl dozywotnim senatorem, Augusto Pinochet zostal wiec aresztowany w rzadzonej przez socjalistow Wielkiej Brytanii, na wniosek hiszpanskiego sedziego, nawiasem mowiac takze socjalisty. Pozniej, od czasu szczesliwego powrocie do kraju w 2000 roku, do generala zaczeli dobierac sie rodzimi socjalisci oraz komunisci. Twierdza, ze chca wymierzyc sprawiedliwosc za lamanie praw czlowieka w czasach rzadow wojskowych. To mowia ludzie, ktorzy sami - badz ich towarzysze - maja na sumieniu krwawe zamachy terrorystyczne, ktorzy bez zenady korzystali z pomocy takich obroncow praw czlowieka, jak Fidel Castro czy Erich Honecker. Przypomnijmy, ze na Kubie rewolucja komunistyczna pochlonela tysiace ofiar i do dzis mozna tam trafic do wiezienia za przekonania polityczne. Honecker natomiast kazal strzelac do ludzi, ktorzy chcieli uciec z NRD. Jego rozkaz byl gorliwie wykonywany, wskutek czego zginelo wiele osob. Jak zapewne pan pamieta, Honecker znalazl schronienie po ucieczce z Niemiec w Chile, gdy nie rzadzili juz wojskowi. Tam tez zmarl. I wlasnie ludzie, ktorzy okazali tyle serca i wyrozumialosci budowniczemu NRD, odgrodzonej od swiata zasiekami i murem, bez zenady pragna wymierzyc sprawiedliwosc generalowi Pinochetowi. Obecnie oskarza sie go o odpowiedzialnosc za kilka zabojstw i posiadanie tajnego konta za granica.

- Skoro wiemy juz jak wyglada sytuacja obecna, zajmijmy sie przyczyna dla ktorej gen. Pinochet przejal wladze. Jak wygladalo Chile w 1970 roku, gdy prezydentem zostawal Allende?

- Jak zwykle w Trzecim Swiecie. Przemysl wlasciwie nie istnial, kraj zyl z eksportu na dobra sprawe jednego surowca - miedzi. Wlascicielami kopaln byly koncerny amerykanskie. Na wsi jedni mieli mnostwo ziemi, inni wcale. Wielu ludzi zylo w nedzy. Mimo to rewolucjonista Allende wcale nie byl oczekiwany jak zbawca, choc Salvador znaczy wlasnie zbawca. W wyborach w 1970 roku otrzymal wprawdzie najwiecej glosow, ale niewiele wiecej niz pozostali dwaj kandydaci. Allende zostal prezydentem, pierwszym w dziejach marksista, ktory siegnal po wladze w sposob demokratyczny, poniewaz tak postanowil Kongres. Za swe zwyciestwo Allende powinien byc wdzieczny chadekom. Zaraz po wyborach, nie baczac na to, ze wybrala raptem jedna trzecia glosujacych, socjalistyczny prezydent zaczal uszczesliwiac wszystkich. Nacjonalizacja, reforma rolna i inne rewolucyjne porzadki sprawily jednak, ze po trzech latach rzadow lewicy w kraju brakowalo zywnosci, inflacja siegala 500 procent, bardzo czesto dochodzilo do krwawych zamachow i napadow. W sierpniu 1973 roku parlament oskarzyl Allende o dazenie do przejecia wladzy totalnej oraz o torturowanie dzialaczy opozycji i zwrocil sie do wojskowych, aby przywrocili porzadek.

- General przejal wiec rzady. Jaka prowadzil polityke, glownie gospodarcza, aby wydobyc kraj z ogromnej inflacji, bezrobocia i biedy?

- Przede wszystkim nie prowadzil polityki sam, lecz pozwolil ja prowadzic ludziom, ktorzy na gospodarce znali sie lepiej. Byli to wychowankowie wydzialu ekonomii uniwersytetu z Chicago znani jako Chicago Boys, "chlopcy z Chicago". Wprowadzili liberalne reformy, przede wszystkim prywatyzacje upanstwowionych przez Allende przedsiebiorstw. Dzieki tym zmianom gospodarka ozdrowiala. Sa tacy, ktorzy mowia, ze w Chile zdarzyl sie cud gospodarczy.

- Podobno doradca Pinocheta w sprawach ekonomicznych byl laureat Nagrody Nobla z ekonomii, prof. Milton Friedman?

- Profesor Friedman rzeczywiscie odwiedzil Chile, bodaj w 1975 roku, spotkal sie z generalem Pinochetem, ale - jak twierdzi - nie doradzal ani Pinochetowi, ani rzadowi wojskowych. Robili to jego uczniowie. To wlasnie Milton Friedman ukul powiedzenie "chilijski cud gospodarczy". Przeczytalem gdzies, ze profesor uwazal, ze cudem nie bylo wyprowadzenie Chile z zapasci, lecz to, ze wojskowi pozwolili dzialac "chlopcom z Chicago".

- Polacy niewiele znaja chilijskich nazwisk, ale jednym z nich jest José Pinera, ktorego nasi liberalowie wynosza na piedestal za reforme ubezpieczen emerytalnych. Co zrobil Pinera i jakie sa tego skutki do dzis?

- Tak, to prawda, José Pinera to jeden z bardziej znanych u nas Chilijczykow. Szkoda, ze nie tak znany, jak Pablo Neruda, ale to sie musi zmienic. Pinera byl jednym z "chlopcow z Chicago". Przeprowadzil reforme ustroju emerytalnego. Polegala ona na tym, ze cwierc wieku temu system, ktory opieral sie na dzieleniu pieniedzy dla emerytow przez panstwo, zastapiono systemem opartym na indywidualnym gromadzeniu kapitalu, zarzadzanego przez firmy prywatne. Pinera twierdzi dzis, ze emerytury w nowym ustroju sa od 50 do 100 proc. wyzsze niz w dawnym ustroju panstwowym. Na chilijskiej reformie ubezpieczen spolecznych miala byc na wzorowana takze reforma polska. Ostatecznie niewiele jednak z tego wyszlo. Slyszalem, ze gdy Pinera uslyszal, ze Zaklad Ubezpieczen Spolecznych nadal bedzie dzielil pieniadze, zniechecony tylko machnal reka. Ale pora przyznac juz, ze zagadnienia dotyczace emerytur i skladek nie sa mi zbyt bliskie, dlatego wszystkich zaciekawionych osiagnieciami Pinery zachecam do odwiedzenia strony www.josepinera.com

- General Pinochet rzadzil 17 lat. Czy w tym czasie Chile caly czas przezywalo boom gospodarczy, czy tez byly tez okresy zalamania?

- Byly. Najtrudniejsze chwile przyszly w polowie lat 80. Kraj, oprocz klopotow odziedziczonych po Allende, zmagal sie tez z recesja. Niezadowolenie siegalo zenitu. Doszlo do wielu manifestacji i strajkow. Ale udalo sie wyjsc na prosta.

- Jak gospodarka Chile prezentowala sie na tle innych krajow Ameryki Poludniowej, rzadzonych w wiekszosci przez marksistow?

- Uscislijmy, ze w czasach, gdy u wladzy byl general Pinochet, w Ameryce Lacinskiej nie bylo wielu rzadow marksistowskich. Socjalisci w wiekszosci latynoskich krajow doszli do wladzy dopiero niedawno. W kazdym razie i wowczas, i teraz Chile wyroznia sie na korzysc.

- Rok 1990 to oddanie wladzy przez wojskowych. W jakich okolicznosciach to sie stalo i jakie byly tego przyczyny?

- W 1988 wojskowi urzadzili plebiscyt, ktory mial rozstrzygnac, czy ludzie nadal chca rzadow prezydenta Pinocheta. 43 proc. glosujacych powiedzialo "tak", ale 54 proc. bylo przeciw. General uszanowal glos wyborcow, czego pewnie dzis zaluje. Przed odejsciem postawil bowiem warunek, ze jego nastepcy musza wyrzec sie zemsty i ze musza przestrzegac amnestii z 1978 roku. Na jej mocy darowano winy miedzy innymi tym, ktorzy popelnili przestepstwa ze wzgledu na bezpieczenstwo panstwa. Dzis amnestionowani, jeden za drugim, trafiaja do wiezienia. Niektorzy uwazaja sie juz za wiezniow politycznych. Coz, general Pinochet przekazal wladze niewlasciwym ludziom i za ten blad wlasnie placi. Gdyby jego nastepca na urzedzie szefa panstwa zostal Tadeusz Mazowiecki, wszystkie umowy z tzw. opozycja demokratyczna zostalaby na pewno dotrzymane.

- Jak dzis, po 15 latach od demokratyzacji Chile, wyglada ten kraj...

- Bardzo przyjemnie. Rzadzi nowoczesna lewica, a politycy uznawani za prawicowych szybko sie unowoczesniaja. Jeden z nich, nota bene przeciwnik kandydata, a raczej kandydatki lewicy w grudniowych wyborach prezydenckich, wlasnie powolal na stanowisko szefa swej kampanii kobiete. Specjaliste od marketingu, nawiasem mowiac. Bo w Chile, prosze pana, najwyzsza wartoscia sa dzis prawa czlowieka i kobiet. Niedawno bawil w Santiago premier Hiszpanii José Rodríguez Zapatero, a malo kto wie lepiej od pana, jak szczerze ow maz stanu oddany jest idei postepu. Jego wizyta niebawem wyda zapewne owoce. W Chile nie wolno jeszcze dokonywac aborcji i eutanazji, ale obawiam sie, ze ich wprowadzenie jest kwestia czasu. Niemniej gospodarka jeszcze sie trzyma, a nawet rozwija prawie tak, jak - wedlug gazet - rozwija sie polska.

W 2001 roku ukazala sie panska ksiazka na temat oskarzenia gen. Pinocheta przez swiat lewicy. Postawil pan teze, ze jesli ktos powinien stanac przed sadem w pierwszej kolejnosci, to ci, ktorzy doprowadzili do totalnego rozkladu Chile. Jaki byl odzew na te publikacje? W pierwszej edycji literackiej nagrody im. Jozefa Mackiewicza zdobyl pan nawet wyroznienie...

- Jestem jurorom za nie wdzieczny przede wszystkim dlatego, ze moge dzieki nim powiedziec, iz znam kilka osob, ktore moja ksiazke przeczytaly. Ale zarty na bok. Zwazywszy temat i czas, w jakim "Proces pokazowy" sie ukazal, z odzewu moge byc bardzo zadowolony.

- Czy dzis nie mysli pan nad tym, aby uzupelnic ksiazke o opis ostatnich wydarzen?

- Nie, to raczej zadanie dla autora scenariusza telenoweli. Ale pewien pomysl ksiazkowy zwiazany z tematem chodzi mi po glowie.

- Przez wiele lat pracowal pan w dzienniku "Rzeczpospolita", byl wyslannikiem m.in. do Chile. Mam wiec powody sadzic, ze jest pan ekspertem od Chile. Czy to kraj godny polecenie na przyklad na wakacje?

- Polecam Chile z calego serca. Wprawdzie pewni moi przyjaciele, zarazeni przeze mnie entuzjazmem, pojechali tam kiedys na poczatku roku, styczen i luty to pelnia chilijskiego lata i na drugim koncu swiata trafili na warunki panujace w czasie deszczowego lata w Mszanie Dolnej. Musialem sie pozniej gesto tlumaczyc, ze mieli pecha, taka pogoda zdarzyla sie w Chile po raz pierwszy od stu ilus lat. Chyba mi uwierzyli, poniewaz nie zerwali ze mna. A moze nie bylo im az tak zle. W kazdym razie w Chile jest bajeczne slonce, sa gory i lodowce, plaze, pustynia, owoce i wino. Czego chciec wiecej?

- A jacy sa Chilijczycy? W wiekszosci sa katolikami...

- To prawda, choc z tymi katolikami roznie bywa. Tygodnik "Niedziela" podal wlasnie, ze obecnosc na Mszach swietych w niedziele jest w Ameryce Lacinskiej, wiec takze i w Chile, mniejsza niz w Europie. Ale trudno sie temu dziwic, skoro wsrod chilijskiego duchowienstwa i wiernych zbieraja zniwo postep i nowoczesnosc. A takze sekty protestanckie. Mimo to ja w Chile, i wsrod katolikow, i wsrod protestantow, czulem sie bardzo dobrze.

Rozmawial: Pawel Tobola-Pertkiewicz
(7 listopada 2005)

Skomentuj ten artykul
(wpisujac jego tytul w temat)

Zamow ksiazke Wojciecha Klewca Proces pokazowy. Oskarzony Augusto Pinochet

Wojciech Klewiec - urodzony w 1966 roku. Ukonczyl Iberystyke na Uniwersytecie Warszawskim, w latach 1991-2000 pracowal w dzienniku Rzeczpospolita. W I edycji Literackiej Nagrody im. Jozefa Mackiewicza jego ksiazka Proces pokazowy. Oskarzony Augusto Pinochet zostala uhonorowana wyroznieniem. Obecnie prywatny przedsiebiorca. W wydanym wlasnie przez "Gazete Wyborcza" w serii Podroze marzen przewodnika po Chile w rekomendowanych na jego koncu ksiazkach nie znalazla sie pozycja wyrozniona w I edycji literackiej nagrody im. Mackiewicza. Znalazla sie za to m.in. pozycja Eugeniusza Noworyty, ambasadora PRL w Chile w latach 1973-1975

Czytaj takze:
Pawel Sztaberek - Widmo krazy po Europie
Pawel Sztaberek - A widmo wciaz krazy...
Pawel Tobola-Pertkiewicz - Gracias Generale


Umiesc ponizsze bannery na swojej stronie WWW








Webmaster
Copyright 2001, Pawel Sztaberek




Spis Autorow

Komentarz tygodnia

Ksiazki
polecane

Czytelnicy
pisza

1 2 3 4

Subskrypcja
Jesli chcesz byc powiadamiany o nowosciach na "SP" wpisz swoj adres e-mail


Powiadom znajomego o "SP" wpisujac jego adres e-mail

ooooooooooooooooooooooooi
Przyslij swoja opinie